Dr. İsa Ruhi Koray’ın İstiklal Harbi Hatıratı

Özet: 1895 yılında İstanbul’da doğan İsa Ruhi Koray, aile şeceresi Şeyh İsmail Sirâceddin Şirvânî (1782−1848) ve Sadrazam Şirvânîzâde Mehmed Rüşdi Paşa’ya (1828−1874) uzanan ünlü bir Türk ressam ve hekimidir. Birinci Cihan Harbi’nde hekim namzedi sıfatıyla Çanakkale ve Suriye Cephelerinde, İstiklâl Harbi’nde ise ihtiyat tabip yüzbaşı sıfatıyla önce Amasya çevresinde, ardından da Garp Cephesi’nde görev yapmış; savaşta gösterdiği fedakârlıklardan ötürü 1922’de İstiklâl Madalyası ile taltif edilmiştir. 1924’te iç hastalıkları uzmanlığını aldıktan sonra mesleğine sırasıyla Bursa, Tarsus, Giresun, Çankırı ve Isparta’da devam etmiştir. 1951 yılında emekli olduktan sonra ise Çankırı’ya yerleşerek bir muayenehane açmış ve 1965’te ölümüne değin bu şehirde yaşamıştır. Koray, İstiklâl Harbi yıllarına ait hatıralarını Anadolu’nun İstiklâl Harbindeki Hâtırâlarım ve Notlarım (36-37-338) başlığı altında bir deftere kaydetmiştir. Hatıratında, Pontus Harekâtı’nda önemli görevler üstlenmiş komutanlar Cemil Cahit Toydemir (1883−1956) ve Şefik Avni Özüdoğru’dan (1886−1960) bahsettiği gibi Pontus teşkilatından artakalan silahları toplamakla görevli taburla birlikte ziyaret ettiği Rum köylerinin durumu ve askerler arasında görülen uyuz salgını hakkında da bilgiler vermiştir. Eski yazı ile kaleme alınmış toplam 12 sayfa yazının yanı sıra yedi suluboya ve 20 karakalem resim taslağını içeren bu defter, bugün Koray’ın torunu Prof. Dr. Cemal Özgüven (d.1945) tarafından muhafaza edilmektedir. Bu makalede İsa Ruhi Koray’ın ilk kez gün ışığına çıkacak olan İstiklâl Harbi hatıratı, aynı defterde yer alan çeşitli resim taslaklarıyla birlikte tanıtılmakta ve hatıratın Türk tıp tarihi ve harp edebiyatı açısından önemi ele alınmaktadır.

Anahtar kelimeler: 20nci yüzyıl tıp tarihi, askeri tıp; hastalık salgınları; literatürde tıp; uyuz

---

The Turkish War of Independence Memoirs of Dr. Isa Ruhi Koray 

Abstract: Isa Ruhi Koray, a famous Turkish painter and physician, was born in 1895 in Istanbul. He was from a notable family, descended from the Sheikh Ismail Siraceddin Sirvani (1782−1848) and the Ottoman grand vizier Sirvanizade Mehmed Rusdi Pascha (1828−1874). Isa Ruhi Koray joined the Gallipoli and the Syria fronts during World War I as a physician candidate, and as a lieutenant physician during the Turkish War of Independence, first in the Amasya region, and then on the Western front. For his exemplary service in the War of Independence, he was decorated with the Turkish Medal of Independence in 1922. He became an internal-disease specialist in 1924 and furthered his career as a hospital physician in Bursa, Tarsus, Giresun, Cankiri, and Isparta. After his retirement in 1951, he moved to Cankiri, where he ran a private medical office for many years until his death in 1965. Koray wrote his memories of the War of Independence into a notebook titled “My Memoirs and Notes on the War of Independence of Anatolia (1920-1922).” These notes discuss the Turkish commanders Cemil Cahit Toydemir (1883−1956) and Sefik Avni Ozudogru (1886−1960), who were assigned important roles in military operations against Pontus uprising in the Black Sea region; visiting Greek villages with his troop to search for weapons left by the Pontus militia; and a scabies outbreak among the soldiers. The notebook, which consists of 12 pages written in the Ottoman language, seven watercolor paintings and 20 charcoal sketches, currently belongs to the private collection of Professor Cemal Ozguven (b.1945), Koray’s grandson. This article aims to bring this memoir to light for the first time, as well as to discuss its importance in terms of Turkish history of medicine and war literature.

Keywords: 20th cent. history of medicine; disease outbreaks; medicine in literature; military medicine; scabies 

Cite: Tekiner, Halil. "Dr. İsa Ruhi Koray’ın İstiklal Harbi Hatıratı," Turkiye Klinikleri Journal of Medical Ethics-Law and History 2014;22(1):9-16.

Link: http://www.turkiyeklinikleri.com/article/en-dr-isa-ruhi-korayin-istiklal-harbi-hatirati-68397.html